﻿1
00:00:02,000 --> 00:00:06,000
Kufundzisa lonkhe luhlobo lwentfwana enkhulisa

2
00:00:06,000 --> 00:00:13,760
Bumcoka bekukhula nekufundza kwebantfwana labancane

3
00:00:23,700 --> 00:00:29,060
Kukhula nekufundza kwebantfwana labancane etinkhulisa kumcoka kakhulu

4
00:00:29,760 --> 00:00:34,000
Bantfwana bafundza ngisho basesesiswini senina

5
00:00:37,080 --> 00:00:48,000
Indlela lesikusekela ngayo kukhula nekufundza kwebantfwana basebancane inemtselela ekukhuleni nasekufundzeni kwabo nasebabadzala

6
00:00:50,000 --> 00:00:57,000
Batali nebanakekeli bebantfwana bafuna kunika bantfwababo sicalo lesisecophelelweni leliphakeme emphilweni

7
00:00:57,000 --> 00:01:05,000
Bafuna kwenta siciniseko sekutsi bantfwana banawo ematfuba ekukhula, bafundze baphindze bakhokhe onke emakhono abo

8
00:01:06,000 --> 00:01:13,000
Badzinga kusekelwa kuloku.

9
00:01:17,000 --> 00:01:25,200
Tinkhulisa tidlala indzima lemcoka kwenta siciniseko sekutsi lawo matfuba abekhona.

10
00:01:28,500 --> 00:01:33,480
Mhlaba wonkhe, emave atinike insayeya letsite – njengetindzima tekukhula “Sustainable Development Goals”,

11
00:01:33,480 --> 00:01:39,680
kubambisana kwemhlaba ngemalungelo ebantfu labaphila nekukhubateka kanye nekubambisana ngemalungelo ebantfwana “UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities and the Convention on the Rights of the Child”

12
00:01:39,680 --> 00:01:47,600
kwenta siciniseko sekutsi kukhula nekufundza lokungabandlululi muntfu kutfolwa nguwo wonkhe umntfwana wentfombatane nemfana.

13
00:01:51,000 --> 00:02:01,000
Bonkhe bafundzi labancane – bemantfombatane nebafana, nome banguliphi libala, bakhuluma nome nguliphi lulwimi, bakhonta kuphi, bakhubatekile, bekuhamba noma banguluphi luhlobo –

14
00:02:01,000 --> 00:02:06,000
kufanele bakhone kufundza emimangweni yabo.

15
00:02:06,000 --> 00:02:15,000
Tinyenti tinhlobonhlobo tetinkhulisa tekukhula, kunakekelwa kanye nekufundza kwebantfwana labancane. Manyenti emagama lasentjetiswako.

16
00:02:15,000 --> 00:02:22,960
Emmangweni wakho mahlawumbe wati kutsi kubitwangekutsi yi kindergarten, nursery, playgroup, pre-school,

17
00:02:22,960 --> 00:02:30,600
early learning center, daycare, childcare nome lelinye libito

18
00:02:30,600 --> 00:02:39,480
Nome ngabe sikubita ngaliphi libito, tonkhe letindzawo kumele tibe bete libandlululo.

19
00:02:45,000 --> 00:02:51,440
Kulelifilimu utawufundza tindlela letimelula tekutsi bothishela betinkhulisa,

20
00:02:51,440 --> 00:02:59,140
nome kuphi, bangatitfutfukisa kanjani kutsi etinkhulisa tabo kubebete lubandlululo.

21
00:03:09,080 --> 00:03:16,400
Inkhulisa yawo wonkhe umntfwana kumele kutsi ibe njani?

22
00:03:21,500 --> 00:03:30,000
Tinkhulisa tinika bantfwana litfuba lekutsi bafundze nebalingani babo – kusukela basebancane.

23
00:03:30,000 --> 00:03:35,000
Loku kusho kutsi bafundza kwemukela baphindze babone bumcoka bekwehlukahlukana kwebantfu basebancane,

24
00:03:35,400 --> 00:03:41,000
lokuphindze kubasite kutsi babenesisekelo semphilo lete lubandlululo emmangweni.

25
00:03:41,000 --> 00:03:51,200
Kungako kumcoka kutsi bothishela basetinkhulisa bakucondze futsi bakwemukele kwehlukahlukana kwebantfu.

26
00:03:51,700 --> 00:04:00,200
Bantfwana labancane bazuza lokunyenti ngekufundza kanye kanye ngekwehlukahlukana kwabo.

27
00:04:02,840 --> 00:04:12,200
Kunemtselela lomuhle ngempela kutsi bantfwana bahlanganyele. Uma bahlanganyele, bayasekelana kakhulu.

28
00:04:12,200 --> 00:04:18,360
Babambana babe munye, babe njenge tincetu te-puzzle lehlanganisiwe yakha sitfombe lesisha.

29
00:04:18,360 --> 00:04:22,500
(Kusho Olha Serova, waseNkhulisa No.2, “Romashka”,Mykolayivka)

30
00:04:35,800 --> 00:04:44,900
Umndeni wetfu ujabula kakhulu ngalenkhulisa. Lee-Ann uyajabula.

31
00:04:44,900 --> 00:04:51,500
Sowunebangani nyalo futsi sowudlala nalabanye bantfwana kunalokutsi abe sekhaya onkhemalanga.

32
00:04:51,500 --> 00:04:55,900
Kusho Thabisile Malambe, Make wa Lee-Ann, enkhulisa yakaHhelehhele Community Pre-school, ngapansi kwemphakatsi wakaHhelehhele

33
00:05:01,640 --> 00:05:10,900
Ngiyayitsandza lemihlangano yasekuseni lesiyentako, sitama kuba nayo njalo njalo.

34
00:05:10,900 --> 00:05:18,900
Lomcondvo walomhlangano wasekuseni kusita umntfwana ngamunye kulelesinabo kutsi ativele akhululekile, amcoka, futsi emukelekile.

35
00:05:18,900 --> 00:05:24,900
(Oksana Bura, Headteacher, Pre-school No. 134, Lviv)
(Kusho Oksana Bura, Thishelanhloko, waseNkhulisa No. 134, Lviv)

36
00:05:32,900 --> 00:05:44,900
Kukhula nekufundza lokusecophelelweni lolusetulu kwabo bonkhe bantfwana kudlala indzima yenhlitiyo kuko konkhe.

37
00:05:52,440 --> 00:05:59,000
Sifundza ngekudlala nebantfwana. Uma ufuna kufundzisa bantfwana, kumele ukwati kudlala nabo. Bafundza ngekudlala.

38
00:05:59,000 --> 00:06:03,000
Kusho Ntombie Potgieter, Thishela waseLunju Neighbourhood Care Point (NCP)/Kindergarten, eLunju)

39
00:06:03,000 --> 00:06:07,600
Kudlala yindlela lekahle kakhulu yekutsi bantfwana bakhule baphindze bafundze.

40
00:06:07,600 --> 00:06:11,720
Kungako kumcoka kakhulu kutsi bothishela basetinkhulisa bakwati

41
00:06:11,720 --> 00:06:18,420
kukhombisa nekulekelela kufundza nekukhula kwemakhono, basebentisa kudlala.

42
00:06:20,300 --> 00:06:28,500
Inkhulisa ingekudlala nje.

43
00:06:28,500 --> 00:06:32,200
Noma badlala, bayafundza futsi.

44
00:06:32,200 --> 00:06:35,200
(Kusho Olha Lavrynenko, Thishelanhloko, wasePre-school No. 2, ‘Romashka’, Mykolayivka)

45
00:06:35,200 --> 00:06:42,800
Uma bantfwana badlala nalabanye, bafundza kutsi tintfo tisebenta njani. Ngekudlala, bafundza ngemphilo emhlabeni.

46
00:06:42,800 --> 00:06:46,000
Thishela yena uba ngulomunye walabadlalako.

47
00:06:46,000 --> 00:06:49,450
(Kusho Yana Zadyraka, loyi-Methodologist, yasePre-school No. 2, ‘Romashka’, Mykolayivka)

48
00:06:50,250 --> 00:06:56,280
Uma basadlala bayahlangana bacale kwetayelana, bafundza kuhlanganyela nalabanye.

49
00:06:56,280 --> 00:07:07,000
Imitimba yabo iyakheka icine. Kudlala yindlela yabo yekutsi bacinise imisipha.

50
00:07:07,000 --> 00:07:12,640
Kungako kumcoka kutsi banikwe litfuba lelanele lekutsi badlale. Uma basadlala kanye kanye bayachumana.

51
00:07:12,640 --> 00:07:20,000
Bafundza kuhlanganyela nalabanye,  bafundze kwenta tintfo babanyenti, bafundze kwenta tintfo kanye kanye.

52
00:07:20,000 --> 00:07:24,000
Bafundze nekuphana, lokumcoka kukhulu kubo basakhula.

53
00:07:28,920 --> 00:07:32,920
(Kusho Thuli Gamedze, Thishela waseMahlabaneni Neighbourhood Care Point (NCP)/Pre-school, eGoboyane, Big Bend)

54
00:07:37,000 --> 00:07:41,520
Kukhula nekufundza kwabo bonkhe bantfwana – lokugcile ekufundzeni ngekudlala –

55
00:07:41,520 --> 00:07:49,520
kwakha sisekelo sekutfokotela kufundza imphilo yakhe yonkhe.

56
00:07:55,100 --> 00:08:03,000
Uma ufundzisa umntfwana lomncane, usuke wakha sisekelo. Ngako-ke ungeke uvele wakhe indlu ungenaso sisekelo.

57
00:08:03,000 --> 00:08:07,000
(Kusho Ntombie Potgieter, Thishela waseLunju Neighbourhood Care Point (NCP)/Kindergarten, eLunju)

58
00:08:08,600 --> 00:08:13,520
Kwakha kuchumana emkhatsini welikhaya, imphilo, ummango kanye nekufundza

59
00:08:13,520 --> 00:08:24,000
ngulenye indlela lemcoka yekutsi bothishela basetinkhulisa bakhe ngayo lutsandvo lwekufundza kubantfwana.

60
00:08:24,000 --> 00:08:30,600
Bothishela basetinkhulisa bagcile etintfweni letitsandvwa ngumntfwana kute bamsekele emicondvweni yakhe nasekufuneni lwati –

61
00:08:30,600 --> 00:08:38,520
tintfo letilusito kubantfwana basakhula.

62
00:08:54,520 --> 00:09:00,220
Bothishela basetinkhulisa baphindze balekelele kuphila emtimbeni

63
00:09:00,220 --> 00:09:07,000
emoyeni, etifeni nekuphepha kubo bonkhe bantfwana lababanakekele.

64
00:09:16,390 --> 00:09:26,500
Inkhulisa kumele kutsi ingabi njani?

65
00:09:27,400 --> 00:09:32,800
Inkhulisa ayisiyo yekulungiselela umntfwana kutsi angene esikolweni lesiphakeme nje kuphela

66
00:09:32,800 --> 00:09:40,600
Siyabona kutsi letinye tinkhulisa atikukhutsati kuhlangana kwalo lonkhe luhlobo lwebantfu, kufundza akukagcili ekudlaleni,

67
00:09:40,600 --> 00:09:50,840
atisakhi sisekelo sekutfokotela kufundza kumntfwana.

68
00:09:50,840 --> 00:10:00,000
Loko kungahle umntfwana kumemuke litfuba lekutsi akhule acinile emoyeni futsi akhule anelutsandvo lwekufundza

69
00:10:00,000 --> 00:10:08,960
Bantfwana bangafundziswa babanyenti kusentjetiswe tindlela tekufundzisa bantfwana lesebakhulile

70
00:10:08,960 --> 00:10:19,360
Kuletinye tinkhulisa bafundzisa bantfwana kufundza lokubhalwe phansi kanye netibalo.

71
00:10:19,360 --> 00:10:25,260
Batali bangakutfokotela loku ngebantfwababo kodvwa akukabalungeli labantfwana

72
00:10:25,260 --> 00:10:34,480
kuleminyaka labakuyo futsi loko kusho kutsi bayashiyeka kulokunye kufundza lokumcoka kakhulu lokulungela iminyaka yabo, njenge kudlala nekucwaninga.

73
00:10:34,480 --> 00:10:39,440
Lawa ngemakhono lamcoka kakhulu kubalungiselela kuya esikolweni lesiphakeme.

74
00:10:39,440 --> 00:10:48,400
Kunetinkomba letishoko kutsi kucala kufundza sikolo kwebantfwana basebancane akubabeki etfubeni lelihle kunalabo labaphutile kucala.

75
00:10:48,400 --> 00:10:54,200
Empeleni akusiko kufundza lokuphelele, ngobe kwenta kutsi kubhekeke kutsibantfwana babe basesigabeni lesitsite

76
00:10:54,200 --> 00:10:59,200
sekukhula kani bantfwana abakhuli ngekulingana.

77
00:10:59,200 --> 00:11:05,480
Ngako ke uma sifuna kwenta siciniseko sekufundza lokuphelele etinkhulisa,

78
00:11:05,480 --> 00:11:11,000
kudzingeke kutsi sikugweme kufundza kwemabanga laphakeme etinkhulisa.

79
00:11:11,000 --> 00:11:16,480
Kumele sikugweme kugucula tinkhulisa sitente tifane netikolwa letiphakeme.

80
00:11:16,480 --> 00:11:20,480
(Kusho Ayman Qwaider, loyi-Inclusive Education Consultant, EENET)

81
00:11:44,400 --> 00:11:46,480
UNGENTANI WENA?

82
00:11:46,480 --> 00:11:52,980
Sebentisana nalabanye bothishela basetinkhulisa

83
00:11:54,980 --> 00:12:02,600
Bonkhe bothishela basetinkhulisa kudzingeke kutsi bafundze ngemigomo nekufundzisa lonkhe luhlobo lwentfwana.

84
00:12:02,600 --> 00:12:07,920
Loku kungentiwa ngekuya kumihlangano sikolwa, nome utifundzise wena

85
00:12:07,980 --> 00:12:12,720
noma ngekubukela emafilimu lafana naleli!

86
00:12:14,000 --> 00:12:20,280
Nakubalingani bakho ungafundza lokunyenti ngekufundzisa lonkhe luhlobo lwebantfwana

87
00:12:22,380 --> 00:12:32,200
Uma sinathishela lomusha enkhulisa yetfu, simsita kutsi acondze kutsi kufundza kufanele kungakubangeli situnge.

88
00:12:32,200 --> 00:12:41,000
Kubekisa, umangabe bafundzisa ngesihlahla, angeke kulunge kutsi beme eceleni kwalesihlahla bafundze sifundvo.

89
00:12:41,000 --> 00:12:47,840
Lokufanele bakwente kutsi, bantfwana basisebentise lesihlahla, basikale bukhulu baso, badlale imidlalo ngemacembe aso.

90
00:12:47,840 --> 00:12:51,650
Konkhe kufundza kwenteka ngekudlala.

91
00:12:51,650 --> 00:12:58,650
Ngaleyo ndlela kumelula kubo thishela nebantfwana, futsi kumnandzi kunekulalela inchazelo lendze.

92
00:12:58,650 --> 00:13:05,650
(Kusho Lesia Kovalchuk, Thishelanhloko, wasePre-school No. 37, Lviv)

93
00:13:08,000 --> 00:13:13,960
Kungenteka unemlingani endzaweni yakho lonelwati ngekukhula kwebantfwana labatsite,

94
00:13:13,960 --> 00:13:19,100
nome kufundzisa bantfwana labaphila nekukhubateka lokutsite.

95
00:13:19,100 --> 00:13:26,560
Ungacela lusito akubonise kutsi ungenta njani kute ulekelele bafundzi labasenkhulisa yakho.

96
00:13:26,560 --> 00:13:34,200
Kepha ungabheki kutsi umlingani wakho lonelwati abese utsatsa sikhala sakho sekutsi ufundzise bafundzi bakho.

97
00:13:34,200 --> 00:13:40,500
Solo kuyinsayeya yakho kutsi usite bonkhe bafundzi bakho bakhule baphindze bafundze.

98
00:13:45,580 --> 00:13:53,000
Uma usebenta nalabanye bothishela, ungabatisa ngetinkinga lobhekana nato nome imicondvo netifundvo lotitfolako usafundzisa.

99
00:13:53,000 --> 00:13:57,640
Loku kungakusita kutsi uticatulule kahle tinkinga lobhekana nato

100
00:13:57,640 --> 00:14:03,540
usalekelela kukhula nekufundza kwebantfwana.

101
00:14:11,940 --> 00:14:19,240
Sihlangana njalo njalo kute sicocisane ngetinjongo siphindze sakhe emasu ekukhula kwemntfwana ngamunye ngamunye.

102
00:14:19,240 --> 00:14:27,440
Sibeka tindzima temntfwana ngamunye ngamunye bese kutsi njalo emva kwetinyanga letintsatfu nome ngephansi, sihlangane sicocisane ngekuhamba kwaleto tindzima,

103
00:14:27,440 --> 00:14:33,000
sibukisane kutsi ngabe sisebentise tindlela letingito yini tekufundza nekukhula kute selekelele loyo mntfwana kutsi akhule kahle.

104
00:14:33,000 --> 00:14:39,940
Lesinye sikhatsi ukhandza kutsi lendzima lesiyibekile akusiyo, sibuka letinye tindlela tekukulungisa loko.

105
00:14:39,940 --> 00:14:44,940
(Kusho Lesia Kovalchuk, Thishelanhloko, wasePre-school No. 37, Lviv)

106
00:14:50,160 --> 00:14:58,840
Imvama inkhulisa iba secophelelweni lolungephansi kwetikolwa letiphakeme, ema-primary nome ema-secondary.

107
00:14:58,840 --> 00:15:04,160
Loku kunika wena nalobambisene nabo ematfuba lamanyenti ekukhululeka

108
00:15:04,160 --> 00:15:11,060
kuhlelembisa nekusekela kufundza kanye nekulungisa lapho kungahambi kahle khona.

109
00:15:11,060 --> 00:15:16,800
Kubekisa, ningafundzisa ngekubambisana, kute nisebentisane nebalingani

110
00:15:16,800 --> 00:15:22,280
uma nihlelembisa tifundvo niphindze nisekela kufundza.

111
00:15:28,000 --> 00:15:33,320
Futsi ningatihlanganisa ticheme tebafundzi kanye kanye etifundvweni letehlukene.

112
00:15:33,320 --> 00:15:41,440
Lapha bafundzi basenkhulisa nalabachamuka e-secondary school bafundza kanye kanye –

113
00:15:41,440 --> 00:15:47,320
bajabulile futsi nguloyo naloyo ufundza kulomunye.

114
00:15:58,720 --> 00:16:08,040
Kucondza tidzingo temntfwana ngamunye

115
00:16:14,400 --> 00:16:22,880
Bothishela basetinkhulisa badzinga kutsi bacondze kukhula kwemntfwana ngekuhlanganyela, emtimbeni,

116
00:16:22,880 --> 00:16:27,880
ngengcondvo, ngekuchumana, nasemoyeni.

117
00:16:27,880 --> 00:16:36,000
Umntfwana ngamunye ukhula ngelakhe libanga, ngako-ke kumele kutsi umfundzi alandzelelwe njalo njalo.

118
00:16:36,000 --> 00:16:41,800
Kumele kutsi ubabukele nabadlala bantfwana kute ucondze uphindze ugadze kukhula kwabo,

119
00:16:41,800 --> 00:16:46,000
labakutsandzako, labenta kahle kuko, nalabakudzingile ngamunye ngamunye.

120
00:16:46,000 --> 00:16:52,240
Loku kodvwa akukafaneli kutsi kubese kwentelwa kulinganisa umntfwana nalomunye

121
00:16:53,040 --> 00:16:59,680
Ngiyabagadza bantfwana kute ngibone kutsi bati ini nekutsi baphatsana njani.

122
00:16:59,680 --> 00:17:04,680
Uma sicala indlela lensha yekufundzisa, sibuka kutsi kwentekani

123
00:17:04,680 --> 00:17:11,000
nekutsi labantfwana bafundza kancono yini ngalendlela lensha.

124
00:17:11,000 --> 00:17:18,500
Siphindze sibuke kutsi kukhona yini umntfwana lakhombise umcondvo lohlakaniphile kuko nalamanye emakhono.

125
00:17:18,500 --> 00:17:22,500
(Kusho Yana Zadyraka, loyipMethodologist, yasePre-school No. 2, ‘Romashka’, Mykolayivka)

126
00:17:28,000 --> 00:17:37,000
Kufuna unake uma umntfwana atsatsa kancane elikhonweni lelitsite, nome atsatsa masinyane nome atsatsa ngendlela lengaketayeleki.

127
00:17:37,000 --> 00:17:42,960
Ungabese wakha emasu ekumfundzisa loyo mntfwana.

128
00:17:43,000 --> 00:17:49,080
Ungacela batali bemntfwana nome umnakekeli, nalabanye bothishela labanelwati

129
00:17:49,080 --> 00:17:54,730
kutsi bakusite kwakha emasu ekufundzisa lomntfwana.

130
00:17:59,200 --> 00:18:04,280
Kunika umntfwana lusito lolwanele asemncane kungasita kuvikela kungakhuli kahle

131
00:18:04,280 --> 00:18:08,500
kutsi kungangeteki kakhulu uma asakhula.

132
00:18:08,500 --> 00:18:15,480
Ungasita kubona kutsi bafundzi labancane badzinga lusito ngekukhubateka tsite nome kugula tsite

133
00:18:15,480 --> 00:18:21,960
Akukadzingeki nani kutsi ube nguchwephesha wetemphilo, kepha ungasebentisana nalabangakunika lusito

134
00:18:21,960 --> 00:18:27,760
kute ucondzisise uphindze umsite umntfwana.

135
00:18:35,000 --> 00:18:44,680
Nginamake waLee-Ann ngitobona kutsi ngabe ukhula njani. Kwekucala sambona umntfwana kutsi udzinga lusito,

136
00:18:44,680 --> 00:18:51,680
sase senta luhlolo lwekugula lanako emtimbeni, nalakhona kukwenta nako. Sase sisebentisana nebase Cape Town

137
00:18:51,680 --> 00:18:59,700
Bakha letitulo talabaphila nekukhubateka. Sase siyamkala umntfwana utfola lesitulo. Nyalo lomntfwana sowuya esikolweni

138
00:18:59,700 --> 00:19:03,700
(Kusho James Tsabedze, longuProgramme Officer, kaVusumnotfo, eSipiki)

139
00:19:30,500 --> 00:19:35,900
Kunetintfo letimelula longatenta kugadza kukhula kwemntfwana.

140
00:19:35,900 --> 00:19:43,280
Ungabuka kwenta, indlela lakhomba ngayo imiva, kusebentisa titfo temtimba, kanye nekutiphatsa kwakhe umntfwana.

141
00:19:43,280 --> 00:19:52,500
Lalela kukhuluma nendlela labachumana ngayo nabakanye kanye.

142
00:19:53,000 --> 00:19:59,500
Babuke nabangamunye, nabababili, nome babanyenti.

143
00:20:06,240 --> 00:20:18,200
Babuke nabasenta imidlalo lekhombisa kufundza kuhlanganyela nalabanye, lokusebentisa titfo temtimba, ingcondvo, kuchumana, kanye nemakhono akamoya.

144
00:20:18,200 --> 00:20:28,440
Kunake labakujabulelako kukwenta nome lokubaletsela situnge.

145
00:20:28,440 --> 00:20:35,700
Babuke kutsi bachumana njani nebantfu labadzala nome bantfwana.

146
00:20:37,280 --> 00:21:47,200
Bese uyawungenela nawe lomdlalo nome inkhulumo.

147
00:21:52,700 --> 00:22:00,480
Kufanele kutsi ukuchumanise kakhulu kufundza lokusekelako nemphilo yemntfwana ekhaya.

148
00:22:03,000 --> 00:22:13,200
Sebentisa emasiko, lulwini, imidlalo, imicimbi, bantfu netintfo labatetayele labafundzi ekhaya.

149
00:22:13,200 --> 00:22:19,680
Kwente loku, usebentisane nebatali nebanakekeli. Ngibo bochwephesha.

150
00:22:19,680 --> 00:22:26,360
Umntfwanabo bamati kwengca wonkhe umuntfu.

151
00:22:32,000 --> 00:22:35,720
Bangakutjela kutsi umntfwana wati ini yena ekhaya.

152
00:22:35,720 --> 00:22:44,520
Wena nabo ningashiyelana lugwayi ngalokutsandvwa ngumntfwana, lasakhona kukwenta nalanenkinga nako.

153
00:22:49,840 --> 00:23:00,000
Ngiyajabula ngalendlela lekukhule ngayo lokusebentisana kwami nelicembu lasenkhulisa.

154
00:23:00,000 --> 00:23:06,280
Ngiyabatjela bothishela kutsi kwentekani ekhaya, kutsi Illia ukhula njani, nabo futsi bayangitjela ngelilanga lakhe esikolweni,

155
00:23:06,280 --> 00:23:10,720
kutsi ufundzeni, kutsi kufuna sibonaka ini,

156
00:23:10,720 --> 00:23:15,360
lokukhula kwalomntfwana sibambisene kuko.

157
00:23:15,360 --> 00:23:19,360
(Kusho Nina Arsentieva, waseCommunity Pre-school No 74, Kharkiv City)

158
00:23:29,400 --> 00:23:37,880
Yebo, labanye batali bacela kutsi sibasite, kubekisa, “ngingenta njani kutsi ngisite umntfwanami entfweni letsite?”

159
00:23:37,880 --> 00:23:45,300
Siyacocisana sisho konkhe kutsi: kufuneka kutsi kwentiweni, kutsi tinhlelo titawuma kanjani ekhaya, kutsi batawucala kanjani kufaka umntfwana kuloluhlelo.

160
00:23:45,300 --> 00:23:50,000
(Kusho Natalia Kovaliova, Thishela, wasePre-school No. 2, ‘Romashka’, Mykolayivka)

161
00:23:51,000 --> 00:23:55,160
Wena nebalingani bakho ningabakhutsata batali nebanakekeli bebantfwana kutsi

162
00:23:55,160 --> 00:24:00,000
badlale yabo indzima ekukhuleni nasekufundzeni kwemntfwana ngekwenta inkhulisa

163
00:24:00,000 --> 00:24:05,600
kutsi ibe yindzawo lebemukelako batali nebanakekeli.

164
00:24:06,200 --> 00:24:14,000
Ungabanika litfuba lekutsi nabo batimbandzakanye etinhlelweni, ekufundzeni kanye nasekucocisaneni enkhulisa.

165
00:24:14,000 --> 00:24:19,000
Kumcoka kutsi utihluphe ngekuchumana nemindeni yebantfwana

166
00:24:19,000 --> 00:24:27,200
Wena nome balingani bakho ningadzinga kutsi nivakashele emakhaya ebantfwana kute nicondzisise kutsi yini lengasita nome ibange kutsi umntfwana angakhuli

167
00:24:27,200 --> 00:24:36,080
nome afundze kahle ekhaya, nome nicondze kutsi yini leyenta kutsi bangeti esikolweni nome kutsi yini lebanga kutsi bangete bafuna kungenela tinhlelo letitsite esikolweni nakufundvwa.

168
00:24:49,500 --> 00:24:54,080
Timpilo tehlukene, imindeni yehlukene.

169
00:24:54,080 --> 00:25:01,300
Wonkhe umuntfu uta enkhulisa netinkinga nome nekujabula kwakhe.

170
00:25:01,300 --> 00:25:06,120
Sihlale silitfola liphimbo linye lekusebenta: batali, bantfwana kanye natsi sisebenta kanye kanye silicembu linye.

171
00:25:06,120 --> 00:25:10,120
(Kusho Natalia Kovaliova, Thishela, wasePre-school No. 2, ‘Romashka’, Mykolayivka)

172
00:25:10,120 --> 00:25:18,200
Lesinye sikhatsi kungenteka kudzingakale kutsi usebentisane nebanakekeli labangasibo bekhabomntfwana, kute utfolisise ngemphilo yemntfwana ekhaya.

173
00:25:18,200 --> 00:25:25,250
Bantfwana labangahlali nemindeni yabo bangahlangana nebulukhuni lobengetiwe ekwemukelekeni nasekufundzeni kwabo.

174
00:25:25,250 --> 00:25:36,880
Ngisebenta lapha e Nqaba Yethu children’s home, ngingumholi walapha ekhaya. Sinebantfwana labalishumi nesihlanu(15). Semukela lonkhe luhlobo lwebantfwana.

175
00:25:36,880 --> 00:25:43,680
Siyatama kubabuyisa ndzawonye kute babe nelikhaya. Cishe bonkhe bantfwana lesinabo la,

176
00:25:43,680 --> 00:25:48,680
kufanele bacale enkhulisa – lokumcoka kakhulu kuye wonkhe umntfwana.

177
00:25:48,680 --> 00:25:56,680
Siyetama kuya esikolweni njalo njalo, sentele kutsi sihlale sichumene nathishela futsi sitocondza kutsi yini inkinga.

178
00:25:56,680 --> 00:26:00,480
Mhlawumbe kulesinye sikhatsi kutsatsa lici kutsi umntfwana afundze lokusho

179
00:26:00,480 --> 00:26:09,080
kutsi kumele kube khona lesikwentako nalomntfwana mayelana nesikolwa.

180
00:26:09,080 --> 00:26:13,080
Kusho Makhosazana Vilakazi, longuChildren’s Home Officer, eNqaba Yethu Children’s Home, eBig Bend

181
00:26:15,560 --> 00:26:25,400
Hlela inkhulisa itsandzeke, ibe netifundvo letimnandzi

182
00:26:26,320 --> 00:26:32,040
Tinkhulisa kumele kutsi titsandzeke,

183
00:26:32,040 --> 00:26:37,040
tibemnandzi, tiphindze tikhutsate kufundza.

184
00:26:37,040 --> 00:26:44,040
Njenga thishela wasenkhulisa, kunyenti longakwenta kute utfole loku.

185
00:26:44,040 --> 00:26:54,540
Kubekisa: Hlela inkhulisa wentele kutsi tindzawo ngekwehlukahlukana kwato tisentjentiswe kwenta tinhlelo letehlukene.

186
00:26:57,080 --> 00:27:03,560
Emini bantfwana bayakhona kuhambahamba kamelula bente tinhlelo etindzaweni letehlukene.

187
00:27:03,560 --> 00:27:12,100
Bangafundza bahleti ematafuleni nome bahlale phansi ecansini nome ekoneni lendalo

188
00:27:12,100 --> 00:27:15,100
(Kusho Oksana Bura, Thishelanhloko, wasePre-school No. 134, Lviv)

189
00:27:16,000 --> 00:27:24,760
Sebentisa libala ngaphandle kufundza ngekudlala nekutsi bantfwana bangcebeleke bajabule.

190
00:27:28,000 --> 00:27:35,300
Yakha indzawo lapho ugcina khona tintfo tekufundza nekudlala.

191
00:27:35,300 --> 00:27:38,900
Gcina tintfo tekudlala nekufundza tigcebeke kahle.

192
00:27:38,900 --> 00:27:48,600
Kugceba kusita bantfwana kutsi bafundze kutimela, bakhululeke baphindze bafundze kutibonela lapho kuhlala khona tintfo.

193
00:27:48,600 --> 00:27:55,440
Yakha tindlela tekuhlala letehlukahlukene, bantfwana batokhetsa kutsi bafuna kuhlala phansi kusemende nome ematafuleni

194
00:27:55,440 --> 00:28:03,880
noma etitulweni nebangani babo, nome ngukuphi lapho bafuna kuhlala khona.

195
00:28:05,900 --> 00:28:11,960
Kulesinye sikhatsi tinkhulisa tiba setindzaweni letakhelwe kusentjetiswa kwesikhashana njengetindzawo temihlangano

196
00:28:11,960 --> 00:28:21,110
nome takhiwo letifana nemathende kulabahlala ngekukhosela eveni (refugees).

197
00:28:21,110 --> 00:28:33,110
Kepha usengakhona kutfola indlela yekwenta kutsi inkhulisa yakho ifundzise lonkhe luhlobo lwemntfwana, ibe mnandzi, itsandzeke kubantfwana labatofundza.

198
00:28:33,410 --> 00:28:41,200
Hlela lilanga, wehlukanise tikhatsi netifundvo

199
00:28:43,000 --> 00:28:47,200
Bantfwana labancane bakukhandza kumcoka kwenta njengobe kuhlale kwentiwa

200
00:28:47,200 --> 00:28:55,280
Lokutsi bati kutsi kutawentiwani ngesikhatsi letsite kwenta kutsi bativele baphephile.

201
00:28:56,400 --> 00:29:03,280
Njenga thishela wase nkhulisa, kufanele kutsi uhleleke kute tikhatsi nendzawo yekufundza

202
00:29:03,280 --> 00:29:11,350
ingabi buhlaluhlalu noma icanganise tingcondvo tebafundzi.

203
00:29:13,800 --> 00:29:19,520
Tikhatsi tekufundza letigcinwa ngaso sonkhe sikhatsi atikadzingeki futsi atilungi.

204
00:29:19,520 --> 00:29:26,900
Kepha ungatihlela tikhatsi tekutsi bafundzi babe ngekhatsi nome ngaphandle, kanye netikhatsi tekudla.

205
00:29:26,900 --> 00:29:35,850
Futsi ungasenta siciniseko sekutsi bafundzi batfola sikhatsi sekwenta imidlalo leyehlukahlukene.

206
00:29:35,850 --> 00:29:47,000
Enkhulisa yetfu, njengoba ngiyabona benta kuletinye tinkhulisa, kenetikhatsi letehlukahlukene tekufundza. Emvakwekushukuma, badla kudla kwabo kwasekuseni.

207
00:29:47,000 --> 00:29:52,800
Emvakwekudla kwasekuseni, kubese kuyafundvwa. Letifundvo tiyehlukahlukana; sitama kutsi tibe mnandzi.

208
00:29:52,800 --> 00:29:57,800
Sisebentisa tindlela letinyenti tekwelekelela kufundza kute siletse inkhaphunkaphu yekufundza kubantfwana.

209
00:29:57,800 --> 00:30:01,800
(Kusho Viktoria Kapustina, Thishela, waseCommunity Pre-school No 74, Kharkiv City)

210
00:30:01,800 --> 00:30:14,340
Kufanele futsi kutsi ube netintfo letisebaleni lotibhekile kubantfwana, kute bati nabo kutsi yini labavumeleke kutsi bayente yini labangakavumeleki kutsi bayente.

211
00:30:16,040 --> 00:30:19,840
Yenta siciniseko sekutsi konkhe kufundza kugcile kakhulu ekudlaleni.

212
00:30:19,840 --> 00:30:28,600
Nika bantfwana litfuba lekutikhetsela kutsi bafuna kwenta ini nome bafuna kudlala ngani

213
00:30:28,600 --> 00:30:38,480
Uma bantfwana batfole litfuba lekufundza ngekudlala ngetintfo labatitsandzako, batakutfokotela kufundza.

214
00:30:40,500 --> 00:30:49,340
Kufundza ngaleyondlela kungabasita kutsi bafundze tifundvo letitsite, njenge kubala.

215
00:30:49,340 --> 00:30:54,040
Siyati kutsi bantfwana bafundza ngekushiyana.

216
00:30:54,040 --> 00:31:03,000
Lababanye bafundza kancono ngekuhlabela uma usebentisa tingoma, nome ema-rhymes, labanye bafundza kancono uma tintfo batibona.

217
00:31:03,000 --> 00:31:08,560
Labanye bafundza kancono uma badlala nebangani babo.

218
00:31:08,560 --> 00:31:15,560
Kungako senta siciniseko sekutsi konkhe sikwenta sinenjongo yekutsi sifinyelele kumntfwana ngamunye ngekwehlukana kwabo.

219
00:31:15,560 --> 00:31:20,560
(Kusho Thuli Gamedze, Thishela, waseMahlabaneni Neighbourhood Care Point (NCP)/Pre-school, eGoboyane, eBig Bend)

220
00:31:29,360 --> 00:31:33,080
Ngempela sisebentisa tindlela letehlukene tekufundza

221
00:31:33,080 --> 00:31:39,880
Uma thishela ahlela tifundvo, kufanele kutsi akukhumbule kutsi kunemntfwana lodzinga lusito

222
00:31:39,880 --> 00:31:43,380
lolukhetsekile ngako-ke letifundvo kumele timsite naye.

223
00:31:43,380 --> 00:31:46,380
(Kusho Lesia Kovalchuk, Thishelanhloko, wasePre-school No. 37, Lviv)

224
00:31:49,580 --> 00:31:56,280
Nika bantfwana litfuba lekutsi batikhetsele litubane lekufundza – kungenteka bafuna kwenta tifundvo letishukumisa umtimba ngekushesha,

225
00:31:56,280 --> 00:32:02,480
nome letipholile; noma bafuna kuthula nje nome babange umsindvo.

226
00:32:04,000 --> 00:32:12,900
Bayekele bacedze labakwentako – ungajaki kuchubekela kulokunye

227
00:32:14,800 --> 00:32:28,920
Uma bantfwana batikhetsela luhlobo nelitubane lekufundza ngekudlala, bafundza kancono futsi naletifundvo tabo tihambelana kahle netidzingo kanye nemakhono abo.

228
00:32:28,920 --> 00:32:35,320
Kulesinye sikhatsi uyadzinga kutsi ukhutsate bantfwana kutsi bashukumise umtimba nome bawupholise.

229
00:32:35,320 --> 00:32:42,000
Tifundvo letifaka ekhatsi tingoma nekugidza tingaba kahle kuloku.

230
00:32:42,000 --> 00:32:55,360
Kufanele wente siciniseko sekutsi bantfwana bafundza kutotonkhe tikhatsi tekufundza.

231
00:32:56,100 --> 00:33:06,000
Sebentisa tintfo lesitisebentisa mihlayonkhe kukhutsata kufundza

232
00:33:10,400 --> 00:33:20,000
Bantfwana labancane bafundza kancono uma kubonakala kamelula kutsi loku labafundza ngako kwenteka mihlayonkhe.

233
00:33:22,700 --> 00:33:28,600
Sitama kwenta siciniseko sekutsi sifundzele ngaphandle.

234
00:33:28,600 --> 00:33:36,240
Sinendzawo lenhle yekudlala lenetihlahla letincane naletinkhulu letehlukahlukene, lokunika bantfwana tindlela letehlukene tekufundza.

235
00:33:36,240 --> 00:33:48,150
Siyabasekela kulokufundza. Sinendledlana yesintfu lapho bantfwana bahambe bema etindzaweni letehlukahlukene,

236
00:33:48,150 --> 00:33:59,040
bente lokunyenti, njengemidlalo, kutijabulisa, kufundza kutsi tintfo tesebenta njani, kubuketa tintfo, imidlalo yekufuna lokufihliwe, nome lokunye lokusebentisa ingcondvo.

237
00:33:59,040 --> 00:34:06,000
Ngaleyo ndlela, bahamba kulendledlana bafundze ngetintfo letinyenti temvelo nalokunye.

238
00:34:06,000 --> 00:34:10,000
(Kusho Oksana Bura, Thishelanhloko, wasePre-school No. 134, Lviv)

239
00:34:15,000 --> 00:34:25,480
Sisebentisa lesikutfole langaphandle nome yini lelahliwe. Enkhulisa siphindze sikulungise sikusebentise.

240
00:34:27,720 --> 00:34:37,590
Lasikolweni site tintfo tekudlala kodvwa ngihamba ngibutsa tintfo lengititfolako langaphandle

241
00:34:37,590 --> 00:34:44,560
sibuye sikusebentise kwenta tintfo tekudlala bese sisebentisa kona kudlala.

242
00:34:44,560 --> 00:34:51,800
Sibutsa ematje, nabadlala ngawo labantfwana kubasita kutsi bafundze kubala.

243
00:34:51,800 --> 00:34:59,800
Lasikolweni sidlala ngaphandle, sisebentisa emathayi etimotolo lamadzala. Labantfwana bayatsandza kuwafuca baphindze bawagicite.

244
00:34:59,800 --> 00:35:04,800
(Kusho Hlob’sile Masuku, Thishela, waseThembelihle Pre-school, eDingizwe)

245
00:35:10,240 --> 00:35:26,800
Njengathishela wasenkhulisa, kumele unike bantfwana tintfo lesitisebentisa mihlayonkhe kutsi batisebentise kudlala ngato.

246
00:35:34,000 --> 00:35:47,800
Ngekusebentisa tintfo letinjalo loko kungabasita bantfwana kutsi bafundze ngemibala, kwakheka kwetintfo, kutsi tintfo tinjani uma utitsintsa, kunuka,  imisindvo, netisindvo.

247
00:35:49,600 --> 00:35:59,080
Tintfo letiviwa ngumtimba ngetindlela letehlukene kanyenti, tingaba lusito kakhulu kubafundzi labanebulukhuni lwekubona nome kuva.

248
00:35:59,080 --> 00:36:06,400
Kutsintsa nekugucugucula letintfo njengenceye yekufundza kungabasita bantfwana labadzinga kulekelelwa kufundza kusebentisa imitsambo lemincane,

249
00:36:06,400 --> 00:36:14,900
nome labanebulukhuni bekucondza nome kukhumbula tintfo.

250
00:36:17,900 --> 00:36:33,900
Ngekusebentisa lemicondvo lemelula, bothishela basetinkhulisa bangatitfutfukisa ekulekeleleni bonkhe bantfwana kutsi bafundze bakhule.
